Leeg

Ervaringen

Waarom zou je zelf het wiel uitvinden? Leer van de ervaringen van anderen, die we hier graag met je delen. Ook vind je hier verhalen en artikelen met achtergrondinformatie.

Kijk verder

Ervaringen

"Les op het strand van Vlissingen"

De deuren van de basisschool Het Vlot in Vlissingen staan wijd open. Kinderen spelen op het schoolplein en krijgen daarna rekenles aan de vloedlijn. Zo ging het er afgelopen zomer aan toe op Zomerschool Vlissingen.

Basisschool Het Vlot, de St. Jozefschool en Ravenstein deden dit jaar voor de tweede keer mee aan een zomerschoolproject in Vlissingen. De scholen staan in de wijk het Middengebied waar veel laagopgeleide ouders wonen. Kinderen in die wijk hebben dan vaak ook een taalachterstand. Om terugval in onderwijsresultaten tijdens de zomervakantie te voorkomen, startte de zomerschool in 2010. Dit jaar namen 54 kinderen deel. Emile Eshuis, mede-initiatiefnemer en projectleider van de zomerschool, schat dat de school daarmee circa een derde van de doelgroep in de wijk bereikt. Eshuis is werkzaam bij het Regionaal Pedagogisch Centrum Zeeland (RPCZ).


Portfolio
Het programma van de zomerschool, een van de elf bestaande zomerscholen in Nederland, is gericht op leren en gezelligheid. In Vlissingen zaten kinderen van drie basisscholen door elkaar in de klassen. Omdat veel kinderen elkaar niet kennen, beginnen de lessen in de eerste week met kennismakingsspelletjes, zogenoemde klasbouwers. De spelletjes blijken belangrijk voor de sfeer in de klas en de samenhang in de groep. De kinderen genieten van dit soort speelse elementen in het lesprogramma en kiezen de klasbouwers vaak als eerste om aan hun ouders te laten zien tijdens de wekelijkse ouderpresentaties. De ouderbetrokkenheid is overigens groot afgelopen zomer. Elke vrijdagochtend komen zo’n dertig vaders en moeders de prestaties van hun kroot bewonderen op Het Vlot.
Een belangrijk aandachtspunt van de zomerschool vormen de persoonlijke leerdoelen die de kinderen zelf hebben opgesteld. En die gaan niet over leren skateboarden. De doelen die de Zeeuwse kinderen in hun portfoliomappen noemen zijn behoorlijk serieus. Anouk (groep 7/8) wil bijvoorbeeld de spellingsregels beter snappen en trucjes leren om beter te rekenen. Sterre (groep 5/6) wil haar woordenschat verbeteren en Sanne-Fleur (groep 7/8) de grammatica beter onder de knie krijgen. Hoezo zomervakantie?
De leerkrachten staan regelmatig stil bij de doelen van de kinderen: ‘Heb je eraan gewerkt deze week en zo ja, wat heb je eraan gedaan, en hoe? Voor de kinderen is het heel gewoon om erover te praten.’ Emile Eshuis: ‘De persoonlijke doelen zijn belangrijk voor de motivatie van de leerlingen, daardoor weten ze waarom ze hier komen. De leerkrachten van hun
reguliere basisscholen zijn ook op de hoogte van die doelen en uiteraard hebben we voorderingen van de leerlingen met hen afgestemd na de vakantie. Overigens is de zomerschool voor de oudste leerling ook bedoeld om de overgang na naar het voortgezet onderwijs te versoepelen.’

Levensecht
Terugkijkend op de zomer werd het leren op de zomerschool niet alleen als gezellig en leerzaam ervaren, maar ook als ‘levensecht’. Door dit laatste begreep Anouk bijvoorbeeld de breuken en inhoudsmaten ineens beter. ‘We hadden maatbekers bij ons toen we naar het strand gingen. We moesten 4/10 liter water uit de zee halen. Dan zie je hoeveel dat is, dat is leuk.’ Lyanne Telussa, directeur van de zomerschool, zegt hierover: ‘Je zag het kwartje vallen bij sommige kinderen. We zijn  bijvoorbeeld met plattegronden bezig geweest en wat is er dan leuker om eerst Vlissingen te bekijken vanuit de uitkijktoren in het Arsenaal? Ineens snappen ze wat een plattegrond is en waarom je in een plattegrond geen diepte tekent, maar alleen lijnen en platte vlakken.’
‘Het was geweldig dat wij de tijd konden nemen dit soort dingen hier te doen. We werken met groepen van maximaal vijftien kinderen en hadden een leerkracht én een onderwijsassistent per groep. Dat alles maakte dat de kinderen het hier erg naar hun zin hadden en nauwelijks door hadden dát ze leerden.’ Meestal melden leerlingen zichzelf aan bij de zomerschool. Uiteraard moeten hun ouder erachter staan. Fati, de moeder van Lotfi (groep 5/6): ‘Lotfi had vorig jaar ook meegedaan aan de zomerschool. Hij vond het zo leuk dat hij nu weer wilde. Hij had het niet echt nodig, want hij doet het goed op zijn gewone school, maar voor zijn taalgebruik is het wel goed.’ Na aanmelding en toelating ondertekenen de kinderen en hun ouders een contract. Daarin staan de leerdoelen en de verplichtingen om ook echt te komen in de afgesproken periode (minimaal twee, maximaal zes weken, vijf dagen per week). In de praktijk hoefde deze zomer niemand aan het contract te worden herinnerd: de kinderen kwamen graag.

In 2012 werd in Vlissingen in de zomervakantie de derde zomerschool georganiseerd.

Tekst: Aly Breemhaar

"Juf, mag ik volgend jaar weer?"

 

 

Dit artikel is verschenen in JSW (april 2012)

Zomerscholen in Nederland

In dit artikel schetsen we een beeld van zomerscholen in Nederland als een van de vormen van leertijdverlenging. We maken daarbij gebruik van een inventarisatie onder zomerscholen in het basisonderwijs die advies- en onderzoeksbureau Sardes onlangs uitvoerde. Wat levert de zomerschool op en hoe kun je er als team mee aan de slag?

 

Een goede leerkracht maakt het verschil. Je wilt het beste in de leerling naar boven halen. Er zijn momenten dat je als leerkracht ziet wat de potentie is van een leerling, maar dat je niet de tijd hebt om dat verschil te maken, simpelweg omdat er nog 25 andere leerlingen in de klas zitten die ook aandacht verdienen. Er zijn verschillende interventies mogelijk om de leerprestatie op te krikken, waaronder het verlengen van de leertijd: gedurende de week, in het weekend of in de schoolvakanties.

 

Effecten van zomerschool

De zomerschool is een van de vormen van leertijdverlenging die, eventueel in combinatie met andere vormen va leertijdverlenging ingezet kan worden. In Nederland bestaan de zomerscholen nog niet zo lang, dus we weten nog niet zo veel over de effecten op de leerprestaties. Internationaal, met name vanuit de Verenigde Staten, is er wel meer bekend over de effecten. Daaruit blijkt dat leertijdverlenging niet linea recta leidt tot betere onderwijsprestaties, maar dat er bepaalde voorwaarden zijn voor succes.

 

Voor wie en waarom?

In de zomer van 2011 zijn er ongeveer 35 zomerscholen georganiseerd, verspreid over heel Nederland. Twaalf daarvan zijn gefinancierd vanuit de regeling Onderwijstijdverlenging 2009-2013 (Ministerie van OCW). De overige zomerscholen zijn tot stand gekomen door een initiatief van de school of een gemeente. De meeste zomerscholen bevinden zich in achterstandswijken. Het voornaamste doel is om de leerprestaties van leerlingen te verhogen. Daarnaast richten veel zomerscholen zich op talentontwikkeling in brede zin. Sommige zomerscholen hebben expliciet tot doel om de overgang naar het voortgezet onderwijs te vergemakkelijken en leerlingen in groep 8 een betere startpositie te geven. Qua leeftijdsgroepen komen alle mogelijkheden in de praktijk voor; variërend van de hele basisschoolleeftijd (groep 1 tot en met 8) tot de keuze voor bepaalde bouwen of groepen. Sommige zomerscholen kiezen er bewust voor om binnen de gekozen leeftijdsgroepen niet verder te selecteren. Andere zomerscholen daarentegen kijken naar de zwaarte van leerachterstanden op taal en rekenen, de prestaties over de gehele linie (intelligentie), eventuele gedragsproblemen, werkhouding en motivatie van leerlingen en hun ouders las selectiecriteria voor deelname.

 

De inrichting en organisatie

Gemeenschappelijk aan de zomerscholen is dat het onderwijs in kleine groepen van gemiddeld vijftien leerlingen plaatsvindt en dat de leerkracht vaak extra ondersteuning heeft van een stagiaire of onderwijsassistent. De intensiteit van de zomerscholen varieert van drie ochtenden tot zes weken. Sommige zomerscholen streven ernaar om leerlingen meerdere jaren te laten deelnemen en geven bijvoorbeeld voorrang aan leerlingen die voor het tweede of derde opeenvolgende jaar mee willen doen. De keuze voor de leerkracht varieert van het inzetten van eigen leerkrachten, omdat zij de leerlingen en de stof het beste kennen, tot het aantrekken van leerkrachten van buitenaf, omdat zij kunnen zorgen voor een frisse nieuwe blik. Het is dan wel belangrijk dat zij op de hoogte zijn van het ontwikkelingsniveau van de kinderen die zij in de klas krijgen. In een aantal gevallen worden ook docenten uit het voortgezet onderwijs ingezet. Leerkrachten krijgen betaald of compensatie in tijd elders in het jaar. Uiteraard worden de inrichting en aanpak bepaald door de doelen. Zomerscholen die hoofdzakelijk het verbeteren van de taal- en rekenprestaties tot doel hebben, hebben een sterke cognitieve invulling. Dit onderwijs speelt zich dikwijls af in de ochtend en blijft qua inhoud dicht bij de gebruikte methoden van school. Er zijn ook zomerscholen die bredere talentontwikkeling en verrijking van leerlingen tot doel hebben. Zij bieden naast het cognitieve ochtendgedeelte een recreatief middagprogramma met excursies in de omgeving. Deze zomerscholen werken vaak thematisch en maken een koppeling tussen het ochtend- en middaggedeelte. In de ochtend werken leerlingen bijvoorbeeld met teksten over havens en in de middag bezoeken ze een ‘echte’ haven.

 

Grofweg komt het neer op een keuze van ‘meer van hetzelfde’ tot het bewust hanteren van een andere aanpak. Een en ander hangt uiteraard ook samen met een schoolgebonden dan wel een schooloverstijgende zomerschool. Als er leerlingen van verschillende scholen bij elkaar zitten is het niet handig om voor een methode te kiezen die sommige leerlingen wel en andere niet kennen.

 

Ervaringen van gebruikers

De ervaringen met de Nederlandse zomerscholen zijn overwegend positief. Het is opvallend dat de betrokken scholen voorzichtig zijn met uitspraken over de (harde) effecten van de zomerschool. Veel zomerscholen geven aan moeite te hebben met het opzetten van een goed monitoring- en evaluatiesysteem. Wel zien zij dat kinderen profiteren van meer uitleg in kleinere groepen en van de extra tijd voor taal en rekenen. Over de ‘zachte’ effecten van zomerscholen zijn de betrokken coördinatoren en leerkrachten zeer te spreken. Leerlingen die aan de zomerschool hebben meegedaan, hebben meer zelfvertrouwen gekregen, durven meer vragen te stellen in de klas en zijn leergieriger geworden. Leerkrachten zien ook echt voordelen van de zomerschool. Je kunt snel voortgang boeken en dat is leuk om te zien.

 

Ook de leerlingen zelf zijn positief. De belangrijkste bevinding is dat veel kinderen graag in hun vrije tijd naar de zomerschool willen komen. Veel van deze kinderen gaan niet op vakantie, vervelen zich dan vaak en willen graag beter leren reken of lezen. Op de vraag of zij niet liever vrij zijn in de zomer, antwoorden leerlingen vaak dat ze nog genoeg tijd overhouden om te spelen. De rust, de leergerichte sfeer en de gezelligheid zijn aspecten die leerlingen noemen als positieve kanten van de vakantieschool.

 

Zelf aan de slag met een zomerschool

Coördinatoren, leerkrachten en leerlingen zijn enthousiast over hun zomerschool. Zij zien dat kinderen profiteren van de extra leertijd en dat veel kinderen graag willen deelnemen aan de zomerschool. Het biedt hen de ultieme gelegenheid om in een andere setting met meer rust en ruimte samen te leren en te werken. Leerlingen zijn gemotiveerd en dat zorgt voor een andere werksfeer, ook voor de leerkracht. De korte tijdsperiode dwingt je om op een andere manier les te geven en biedt je de mogelijkheid om dat uit kinderen te halen, wat wellicht gedurende het schooljaar niet of minder mogelijk is.

Dat zijn genoeg redenen om een zomerschool op te zetten. Hoe pak je dat aan? Zoals uit het voorgaande duidelijk is geworden, is er geen uniforme aanpak: dé zomerschool bestaat niet. Wel zijn er keuzes die elke zomerschool moet maken. Die hebben te maken met: schoolgebonden dan wel school- overstijgend, de doelgroep, de wijze van selectie, het bepalen van de aanpak en de methodes, de wijze waarop ouders betrokken worden en de manier van evalueren.

 

De verwachting is dat het aantal zomerscholen de komende jaren sterk gaat stijgen. Een groot deel zal bekostigd worden uit de extra middelen die de 37 grootste gemeenten hebben gekregen voor de komende vier jaar. Ons advies is dan ook: maak gebruik van het feit dat de zomerschool anders is dan de gewone school en benut de vrijheid die er is om een zomerschool naar jouw ideeën in te richten. Als de mogelijkheid zich voordoet: grijp dan die kans. Houd daarbij voor ogen dat de zomerschool meer effect heeft als het deel uitmaakt van een breder pakket aan maatregelen, zoals taalbeleid, rekenbeleid, VVE, schakelklas, verlengde schooldag, weekendschool en brede school activiteiten.

 

 

Gouden tips

Ben je geïnspireerd geraakt door de ervaringen van leerkrachten

en leerlingen van zomerscholen en biedt dit de mogelijkheden voor

leerlingen van jouw school, of wil je wellicht zelf lesgeven aan

een zomerschool, bedenk dan het volgende:

 

  • Informeer of er al een zomerschool is en wat de mogelijkheden
    zijn voor leerlingen of voor jezelf.

  • Bedenk of de zomerschool een goed middel is om kansen
    voor leerlingen van jouw school te vergroten.

  • Benut de ultieme kans van de zomerscholen om kinderen op
    een andere manier te laten leren: levensecht leren en opdoen
    van kennis van de wereld.

  • Let op de kwaliteit van de extra uren onderwijs. Kenmerken
    van effectief onderwijs zijn bijvoorbeeld heldere doelstellingen,
    hoge verwachtingen en excellente leerkrachten. Deze kenmerken
    van effectief onderwijs gelden natuurlijk ook voor het reguliere onderwijs.

  • Streef naar een doorgaande lijn: dat wil zeggen zorg voor afstemming
    op inhoud, maar ook op pedagogisch en didactisch vlak.

 

Het spreekt voor zich, maar zorg tot slot dat het hele team betrokken

is bij de voorbereiding van de zomerschool. Zonder die betrokkenheid

kun je geen kwaliteit en een doorgaande lijn garanderen.

 

Meer informatie? www.sardes.nl